acta
universitatis
   lodziensis

folia archaeologica

Streszczenie


Andrzej Kukliński, Pierwsze zidentyfikowane odkrycie pieca typu hypocaustum na Wawelu, "Acta Universitatis Lodziensis. Folia Archaeologica", nr 27, Łódź 2010, s. 89-102.

W 2006 roku odkryto po raz pierwszy na wzgórzu wawelskim w Krakowie pozostałości konstrukcji grzewczej typu hypocaustum opartej na podgrzewaniu i rozprowadzaniu w użytkowanych wnętrzach (mieszkalnych, łaziebnych) ogrzanego powietrza. Obiekt odsłonięto w czasie prac archeologicznych prowadzonych w piwnicy i na parterze gotyckiego budynku wzniesionego około połowy XV wieku (przed 1460 rokiem) w obrębie tzw. zamku Dolnego przy gotyckim kurtynowym murze obronnym (ryc.1).

W piwnicy budynku w narożniku północno-zachodnim zachował się kamienny fundament pieca (dostawiony do murów piwnicy) (ryc.2, 4). Pod współczesną podłogą parteru odsłonięto zaś górną ceglaną część jego komory przykrytą sklepieniem kolebkowym, kanały cieplne oraz pierwotny poziom użytkowy (wylewkę zaprawy) wraz z pozostałościami dwóch kamiennych płyt z otworami grzewczymi (ryc.3, 5). Miejscami w otoczeniu pieca na powierzchni zasypki sklepienia zachowała się również wylewka z odciskami ceramicznych płytek posadzkowych. W działowej ścianie piwnicy (pierwotnie bocznej ścianie pieca) istnieje czworokątny otwór zwieńczony łękiem – najpewniej wlot pieca (ryc.6). Po wyburzeniu dolnej części pieca został on całkowicie zabudowany od strony głównej komory piwnicy. Od strony podłużnego „korytarzowego” pomieszczenia (tzw. skarbczyka) tylko częściowo zaślepiono go gotyckimi cegłami spojonymi gliną.

Pozostałości konstrukcji hypocaustum wskazują, że było ono obiektem jednokomorowym. Nie stwierdzono śladów rusztu. Komora paleniskowa pełniła jednocześnie funkcję komory grzewczej. Nierozstrzygnięty pozostaje problem odprowadzania spalin z wnętrza pieca (przebieg przewodu kominowego) oraz wysokie – niefunkcjonalne położenie otworu wlotowego (być może jednego z dwóch usytuowanych na różnych poziomach), a także funkcja pieca – czy pełnił on zadanie wyłącznie grzewcze czy też stanowił wyposażenie łaźni?